Selasa, 21 Juni 2011

Traidor no Koruptor’ La Impede CNRT

Posting Husi : Josefa Parada

DILI–“See deit mak koalia ami Partidu CNRT traidor no korupsaun, ami sei la hakiduk i nafatin halo ami nia programa lao ba oin, hodi liberta patria no liberta povu iha rai doben ida nee,” afirma Prezidente Congresu Nasional Rekonstrusaun Timor-Leste (CNRT), Kay Rala Xanana Gusmão, bainhira foo tomada de posse ba Komisaun Juridiku no Fiskalizasaun Partidu CNRT nian iha Xanana Sport Center-Dili, Domingo (19/06).
Komisaun ida nee ninia knar mak halao servisu tuir regra no lei partidu nian, hodi lori partidu nee ba futuru. Tamba nee, Xanana husu ba lideransa partidu CNRT nian hotu, atu servisu loloos, foo neon no laran ba partidu nee, hodi alkansa objetivu ba oin. Lideransa partidu nee mos presiza habelar informasaun partidu nian no estrutura partidu nian iha baze, tamba povu mos hakarak hatene objetivu husi partidu CNRT.
Iha fatin hanesan Sekretariu Geral Partidu CNRT Deoniso Babo hafoin  eleitu iha Kongresu Nasional fulan Abril-Maiu 2011, haktuir, CNRT iha Sabadu (18/6) to’o Domingo (19/6) halao primeiru inkontru ba Konselhu Diresaun Nasional Partidu (CDN) ho intensaun atu hili estrutura CDN, aprova planu asaun partidu nian  hosi Komisaun Politik Nasional (CPN), no hili Komisaun Juridiku no Fiskalizasaun partidu nian.
“CDN ne’e hanesan orgaun ida partidu nian ne’ebe as teb-tebes. Orgaun ne’e mak sei servisu  entre kongressu rua ho kongressu extraordinariu hodi halo define liu-liu aprovasaun planu orsamentu annual kona ba planu assaun partidu nian hodi bele garante Vitoria iha elisaun geral 2012,” hateten Deonisio.
Tuir nia, lideransa Partidu CNRT ne’ebe tama iha estrutura CDN ne’e hili iha Sabadu  kalan, lidera husi Francisco Kalbuadi Lay. Antes atu simu posse, Domingo lokraik, Francisco Kalbuadi lidera enkontru CDN debate kona ba planu assaun orsamentu partidu nian nomos hili Komisaun Juridisaun no Fiskalizasaun partidu nian. 
“Sira mak iha kompetensia atu halo evaluasaun, simu relatoriu  hosi komponentes komisaun balu iha partidu para bele hare lalaok partidu nian liu-liu kona ba objektivu jeral partidu nian. Ami diskuti ona katak planu annual partidu nian iha tinan ida ne’e atu garante Vitoria iha elisaun geral 2012,” katak Sekjer  Deonisio Babo.
Nunee mos Adriana Gomes nudar partisipante iha enkontru nee hateten, “ami mos sente urgullu ho programa partidu CNRT nian, tamba ninia planu ba futuru diak tebes. Tamba nee mos husu ba lideransa CNRT nian, atu habelar tan programa ho no planu nee too suku no aldeia”. alm

Festa Demokrasia Hatuur Povu Nudar Patraun

Posting Husi : Josefa Parada

BAUCAU–Festa demokrasia nebee Timor-Leste sei realiza liu husi eleisaun prezidensial no parlamentar tinan 2012, hatuur povu nudar patraun. Tamba iha momentu ida nee mak povu sei sei determina ema nebee soin atu ukun hodi servi povu nia interese.
“Eleisaun 2012, sai hanesan festa demokrasia  ba povu. Iha tempu nee, povu hatudu nia kbiit, atu hatudu nia kapasidade, povu hatudu nia poder, ita hein katak loron nee festa diak ba povu tomak, hili tuir buat nebee sira haree, no servi povu nia interese iha nasaun,” dehan Bispu Diocese Baucau, Dom Basilio do Nascimento ba jornalista sira iha nia rezidensia-Baucau, Sesta (17/06).
Nia foo hanoin,  normalmente iha demokrasia sempre akontese, katak, see mak manan manan ohin, aban sei lakon, see mak lakon ohin, aban sei manan. Needuni, importante mak ida-idak simu povu nia hakarak, tamba iha nasaun demokratika, povu mak manda, povu mak hili ida nebee tuir sira nia hakarak.
“Laos povu hili ida nee, portidu ida seluk lakon nee, dehan, imi beik, ami mak matenek. Ita boot sira bele matenek mas povu tomak hatudu ida nee mak diak liu  no servi povu nia interese, nee povu nia direitu,” esplika Dom Basilio.
Amu Basilio mos espera katak, figura ba Prezidente Republika  iha tinan 2012, tenki iha kapasidade hodi reprezenta Timor-Leste iha sosiedade internasional no mos hatene servisu iha ekipa, foti aas interese nasaun nian liu interese privadu no partidu.
“Atu sai prezidente iha tinan 2012, ema ida nebee mos iha kapasidade nebee reprezenta Timor iha sosiedade internasional, ema ida nebee hatene servisu iha ekipa. Tamba dalabarak haluha tiha buat ida nee, katak, lider politiku bele diak, iha ekipa nebee diak, maske diak dala sanulu maibe iha ekipa la diak, sira mout hotu,” dehan Dom Basilio.
Amu Basilio hanoin katak, laiha figura ideal ba Prezidente Republika. Ema idak-idak iha kapasidade, iha limitasaun ida-idak, iha vertude nebee daik, iha defeitu ba ema hotu. Importante ema sira nebee kaer ukun, liu-liu prezidente republika sai hanesan besi ida nebee tetu dasi tenki haree konsensu nasaun nian.
“Kualidade ukun nain atu ba iha prezidente, ema nebee hatene rona no ema nebee hatene servisu ho ekipa, ema nee mos hatene hili nia ekipa. Tamba dalabarak boot sira hili deit no hatama sira nebee halo favor ba sira,” tenik Dom Basilio.
Iha fatin seluk, Andre da Silva, nudar populasaun, husu ba sira nebee atu kaer kargu prezidente no tuur iha parlamentu nasional iha tinan 2012, tenki servi povu hanesan no rona povu nia aspirasaun inkliu mos reprezenta Timor iha mundu no foti povu nia lian iha internasional.
“Hau hakarak ema nebee mak sai prezidente iha tinan oin mai, tenki foti no tane povu nia lian aas liu nia partidu no individu, rona mos povu nia lian, tenki realiza ba promesas nebee mak halo iha kampanha ida-idak nian,” dehan Andre.
Nunee mos Amandio da Silva, hanoin katak, see deit mak atu sai Prezidente iha tinan 2012, tenki hadia povu nia moris no kria kampu servisu ba foinsae sira, tamba oras nee, joven barak mak seidauk hetan servisu.
“Ami povu kiik nia hakarak mak nai ulun sira kria kampu servisu ba foinsae sira, hadia Estrada, dada bee mos ba povu no harii sentru saude iha povu nia leet. Ida nee mak importante ba ami povu kiik,” dehan Armando.
Nia hatutan, sai prezidente mos tenki rona povu nia aspirasasun no lori no nia lian hodi hatoo ba iha mundu internasional, tamba Timor–Leste, nudar nasaun foun nebee sei hasoru difikuldades oi-oin nebee presiza mos tulun husi nasaun seluk. lay

Prezidente Partidu CNRT no atual Primeiru Ministru(PM) halo aniversáriu ba 65


Dili- Prezidente Partidu Kongresu Nasional Rekonstrusaun Timor Leste (P-CNRT) no atual Primeiru Ministru (PM) iha  loron Segunda-Feira 20 Juñu 2011 nia halo aniversáriu ba dala ba dala 65.

Iha loron Segunda ne’e loron espesial bo’ot ba P-CNRT no atual PM Kay Rala Xanana Gusmão tamba halo aniversáriu ba dala 65.

Iha ceremonia aniversáriu ida ne’e P-CNRT husu joven sira tenki kuda nafatin esperitu domin ,dame  halo rekonsialiasaun ba idak-idak nia a’an hodi lori rai ida ne’e no povu ida ne’e ba dalan dezenvolvimentu .

“Ami kala katuas ona idade lao ba oin bebeik, hau nia mensagem ba imi maka feto ka mane, ferik ka katuas, joven ka labarik, imi ho responsabilidade iha fatin balun ka lae tau iha ulun  katak ita nia rain presisa duni imi”
Dehan P-CNRT no atual PM hatenten ba jornalista sira iha Domingu kalan (19/06/11) Xanana Sport Centre Bairo Dos Grilhos Dili bainhira halao selebrasaun ba nia tinan.

Nia mos husu joven sira tenke tau nafatin espiritu responabilidade no iha kulpa terus ne’ebé maka diak liu rekonsilisaun domin no dame ita lori povu ba dalan ida ne’e. “Hau husu ba imi sira presiza tenke tau nafatin espiritu liu husi resposabilidade no kulpa seluk prinsipiu bo’ot ne’ebe maka diak liu kona rekonsiliasaun domin no dame imi tenke eduka nafatin ita nia povu ba dalan ida ne’e” dehan Xanana.

Nia mos fó atensaun  liu tan ba estrutura tomak Partidu Kongresu Nasional Rekonstrusaun Timor Leste(P-CNRT) nian servisu maka’as liu tan atu kaer prinsipiu no manan Vitoria iha elisaun 2012.

“Hau husu estrutura tomak Partidu Kongresu Nasional Rekonstrusaun Timor Leste servisu maka’as liu tan hodi nune’e ita kaer prinsipiu no manan Vitoria iha elisaun jeral 2012 no kaer povu nia destinu tamba povu hein hela ita, no ita tenke hatudu duni partidu ida ne’e partidu ida atu ba responde duni povu nia aspirasaun” Dehan Nia. 

Antes halao ceremoni  selebrasaun aniversáriu ba dala 65 nia fó uluk pose ba estrutura foun Konsellu Diresaun Nasional (CDN) no komisaun rua maka hanesan komisaun juridisaun, no komisaun fesklizasaun ba periuode 2011-2015.

Sira ne’ebé maka simu hamutuk ema nain sanulu resin rua(12), nain rua husi membru CDN maka mai husi membru CDN ne’ebé maka eleitu nain rua Prezidente CDN no Vise Prezidente, no husi komisaun rua ne’ebé maka hili husi membru CDN foun hamutuk ema nain sanulu.

Sira ne’ebé simu pose maka naran Prezidente CDN eleitu maka Francisco Kalbuady Lay, Vise Prezidente CDN Mari Rosa Cãmara (Bisoi), no husi komisaun juridisaun maka hanesan Carmelita Moniz, Veneranda Lemos, Aderitu Hugo, Amandio Benevides, Ivo Valete, no husi komisaun feskalizasaun maka hanesan Ãngela Covelo, Fernanda Lay, Idelta Rodrigues, Julio Tomas Pinto, no Franciso Guterres.

Dionisio Babo: CNRT Garante Vitoria Iha Eleisaun 2012

Written by Domingos Silva Monday, 20 June 2011 10:50
CJITL Eleisaun, Partidu Congresu Nasional Rekonstruksaun Timor Leste (CNRT) durante loron rua nia laran halo enkontru ba Konselho Diresaun Nasional Partidu (CDN) hodi hili estrutura CDN.

Tuir Sekretariu Jeral Partidu CNRT, Dionisio Babo katak CDN ne’e hanesan orgaun ida partidu nian ne’ebe a’as teb-tebes, tanba orgaun ne’e mak sei servisu entre kongresu extraordinariu hodi halo define liliu aprovasaun planu orsamentu annual konaba planua asaun partidu nian hodi bele garante Vitoria iha eleisaun 2012.

“Lider Partidu CNRT ne’ebe mak tama iha estrutura CDN, sira mak iha kompetensia atu halo evaluasaun, simu relatoriu husi kompetentes” dehan Deonisio Babo iha Salaun Xanana Sport, Kanpo Demokrasia Dili 19/6.

Nia hatutan katak iha komisaun balun iha partidu nia laran bele hare lalaok partidu nian liliu konaba objektivu jeral partidu nian, ida ne’e garante Vitoria iha eleisaun 2012.

Hodi hili Estrutura CDN ne’e Francisco Kalbuadi mak sai eleitu hodi lidera CDN.(Domingos da Silva/CJITL)

Senin, 20 Juni 2011

Formasaun profisionál iha Timor-Leste

Sekretáriu Estadu ba Formasaun Profisionál no Empregu, Bendito de Freitas, rekoñese katak formasaun profisionál, hanesan mós iha país sira seluk, nu’udar dezafiu ida ba Governu. Sekretaria Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE), ne’ebé hanesan órgaun sentrál ho misaun atu halo planu, ezekuta, koordena no avalia polítika ba área ida ne’e, iha kompromisu atu garante asesu timoroan sira nian ba formasaun profisionál, hodi permite timoroan sira ne’e hotu atu bele hetan nafatin atualizasaun ba koñesimentu no kompeténsia sira hodi tama no/ka mantein iha vida ativa.
Iha tinan 2008, Governu kria ona FEFOP (Fundo de Emprego e Formação Profissional) ne’ebé fó apoiu ba inisiativa sira atu kria empregu imediatu liu hosu formasaun profisionál, formasaun emprezariál, parseria ho institutu sira mikro-kréditu, fomasaun iha fatin servisu nian no apoiu ba primeiru empregu.
SEFOPE iha diresaun tolu, tuir prioridade no polítika sira Governu nian ba formasaun profisionál: Diresaun Nasionál Formasaun Profisionál, Diresaun Nasionál Relasaun Traballu no Diresaun Nasionál Empregu.
Iha Formasaun Profisionál nia laran, kria ona organismu administrasaun indireta Estadu nian tolu: Sentru Nasionál ba Empregu no Formasaun Profisionál iha Tibar (CNEFP), Institutu Nasionál ba Dezenvolvimentu Maundeobra (INDMO) no Sentru Nasionál ba Aprendizajen industriál (CENAI). CNEFP, liu husi kooperasaun ho Governu Portugal nian, no CENAI, liu hosi kooperasaun Governu Brazil nian, fó apoiu ba kriasaun no implementasaun ba programa nasionál sira kona-ba formasaun profisionál no empregu. INDMO define padraun sira kompeténsia nian no estabelese sistema ida hodi fó sertifikadu ba formasaun profisionál tuir padraun nasionál no internasionál sira.
Iha kompeténsia husi ida ikus nian, dezenvolve ona subkomisaun haat atu alkansa área prioritária sira formasaun profisionál nian. Hahú iha 2008 Governu konsentra esforsu atu lori sistema formasaun profisionál hodi hatán ba nesesidade no ezijénsia sira la’ós de’it Timor-Leste nian maibé mós país seluk sira nian. Hahú hosi tempu ne’ebá, Governu forma ona traballadór 7000 iha área oin-oin.
CNEFP dezenvolve formasaun iha área konstrusaun sivil, karpintaria, eletrisidade, kanalizasaun no alvenaria. CENAI mós dezafia iha formasaun kona-ba área hirak ne’e duni maibé mós iha área teknolojia informasaun nian, kostura, indústria, panifikasaun idráulika. Tinan ne’e, sei prepara formadór sira atu iha tinan oin mai bele fó formasaun iha refrijerasaun, mekánika moto sira nian no manutensaun ba komputadór sira.
Hirak ne’e mak área prinsipál sira ba dezenvolvimentu país nian hodi hatán ba ezijénsia servisu nian no nu’udar prioridade kona-ba polítika formasaun profisionál iha Timor-Leste.
Fó kapasitasaun ba sidadaun sira hodi bele iha kualifikasaun hirak ne’ebé bele halo sira tama iha merkadu servisu nian no atu iha partisipasaun ativa hanesan preokupasaun Governu nian. Formasaun ba traballadór sira halo sira sai kompetitivu iha empreza sira nia laran no valoriza sira nu’udar ema profisionál.

http://timor-leste.gov.tl/?p=5202&lang=tp&n=1

Prezidente Partidu Kongresu Nasional Rekonstrasaun Timor Leste (P-CNRT) Kay Rala Xanana Gusmão loke abertura ba Reiniaun Plenaria Daruak Konsellu Diresaun Nasional (CDN).

Dili-Ita hotu hatene katak partidu Politiku ne’ebé iha nia organizasaun hodi haforsa tan atividade partidu nia iha nivel nasional to’o Distrital hanesan partidu CNRT hodi kria organizasaun partidu nian ne’ebé hanaran Konsellu Diresaun Nasional (CDN) hodi haforsa atividade partidu nia iha nivel nasional.
Tuir Prezidente Partidu Kongresu Nasional Rekonstrusaun Timor Leste (CNRT) Kay Rala Xanana Gusmão iha nia abertura hateten katak prezensa Konsellu Diresaun Nasional (CDN) nian inportante  tebes iha Partidu CNRT nian laran ne’e duni nia husu ba Membru CDN tomak atu diskuti didiak statutu no rejimentu CDN nian.
“Hau husu ba Membru CDN tomak atu bele hare didiak rejimentu no statutu CDN nia atu nune  tama ba votasaun bele pasa se lae imi diskuti to’o bainhira deit  mos la hetan solusaun”dehan Prezidente Partidu.
Nian mos informa tan katak husu ba membru CDN tomak husi distritu mai to’o nasional atu hare didiak rejimentu sira ne’e tamba povu hein hela ita nia prezensa.
Iha tempu hanesan Sekretáriu Jeral P-CNRT Dr. Dionísio Babo Soares iha ninia intervensaun hateten katak Reiniaun Plenaria Daruak sei halao durante Loron rua hahú husi sábdu 18 to’o 19 Juñu 2011.
“Reiniaun Plenaria daruak ne’e sei halao durante loron rua nia laran hahú husi loron Sábadu 18 Juñu to’o loron 19 Juñu 2011 no loron primeiru sei hahú programa ha’at.
Objektivu prinsipal husi CDN rasik maka atu lidera kongresu rua liu-liu extraordináriu hodi nune’e halo  aprovasaun ba orsamentu partidu nian no halao programa anual partidu durante nian tinan ha’at nia laran “ dehan Sekretáriu Jeral P-CNRT Dionísio Babo iha Xanana Sport Centre Bairo Dos Grilhos Dili Sábadu (18/06/11).
Iha loron primeiru sei   hala’o uluk programa ha’at maibe programa rua maka komesa hahú dadaun hanesan hili meja provizoriu ba Reiniaun Plenaria daruak Konsellu Diresaun Nasional(CDN), no hili komisaun verifikasaun ba konferensia daruak CDN nian”
Depois hili tiha meja provisoriu daruak CDN nian Sr. Eduardu Dusae Bareto Prezidente, Sr.Januariu Pereira Vise Prezidente, no Sr. Jacinto Rigobertu Sekretáris Jeral.
No Komisaun Verifikasaun ba konferensia daruak CDN nian maka Sra. Idelta Maria Rodrigues, Sr. Aderitu Hugo, no Sr. Helder Godinho.
Bainhira komisaun verifikasaun ba konferensia ida ne’e hateten katak presensa partisipante sira maka hanesan membru CDN nasional nian, OMP, OJP,KP, no representante membru CDN sira husi distritu 13.
Iha parte seluk Francisco Kalbualdi Lay nudar Prezidente CDN primeiru nian hateten katak bainhira nia kaer kargu hanesan Prezidente CDN mos sei kontribui nafatin ba P-CNRT atu manan iha elisaun jeral 2012.
“Bainhira hau kaer kargu hanesan Prezidente CDN mos hau kontribui nafatin Partidu CNRT hamutuk estrutura membru CDN foun nian ne’ebé maka sei kargu orsida ba periudu 2011-2016.
No hau agradece ba ita estrutura tuan tomak tamba ita hamutuk maka konsege halao duni buat ruma ba P-CNRT primeiru periude durante tinanlima nia laran” dehan Francisco Kalbuadi Lay

CDN hanesan organizasaun prinsipal atu haforsa atividade Partidu CNRT nian

Dili-Hafoin iha segundu(2)kongresu Nasional, Partidu Kongresu Nasional Rekonstrusaun Timor Leste(P-CNRT) nian iha fulan Maiu liu ba, iha sábadu loron 18 Juñu to’o Domingu loron 19 Juñu ,konsellu Diresaun Nasional (CDN) hala’o primeiru enkontru ho intesaun atu hili esturutura CDN foun no aprova planu asaun Partidu nian husi Komisaun Politika Nasional (CPN) no hili Komisaun Judisiáriu no Fiskalizasaun Partidu nian.
“CDN hanesan orgaun ida ne’ebé importante iha Partidu CNRT nian , orgaun ne’e maka servisu entre kongresu rua ho kongresu extraordináriu hodi difini liu-liu aprovasaun planu orsamentu anual, no kona ba planu asaun Partidu nian hodi garante eleisaun jeral 2012”dehan Sekjen iha Xanana Sport Center Dili,Domingu (19/06/11)

Sekjen mos informa tan katak lideransa Partidu CNRT ne’ebé tama iha estrutura CDN ne’e liu husi votasaun ne’ebé halo iha sábadu kalan re-eleitu fali Fransisco Kalbuady Lay maka sai Prezidente CDN iha periodu 2011-2016.
“Estrutura foun ne’ebé eleitu fali maka iha kompeténsia atu halo avaliasaun no simu relatóriu husi komisaun balun partidu nian laran hodi hare lala’ok partidu nian liu-liu objetivu partidu nian”dehan Babo.
Iha parte hanesan Prezidente Partidu CNRT, Kay Rala Xanana Gusmão hafoin simu pose hateten katak husu ba lideransa CDN ne’ebé xefia husi Fransisco Kalbuady Lay atu halo servisu maka’as liu tan hodi garante eleisaun jeral 2012 oin mai.
“Husu ba membru estrutura CDN foun tomak atu halo servisu maka’as liu tan atu bele garante ba iha eleisaun jeral 2012 tamba povu iha rai ida ne’e hein hela ita nia prezensa”dehan Prezidente hafoin fo pose ba estrutura CDN.
Iha parte seluk, hanesan Prezidente CDN , Fransisco Kalbuady Lay hateten katak hau hanesan prezidente CDN sei esforsu aan maka’as atu bele servisu hamutuk ho organizasaun seluk iha Partidu CNRT nian laran atu nune’e bele garante ba iha eleisaun jeral tinan oin mai.
“Maske iha difikuldade barak maka ami enfrenta maibe hau fiar katak ho ami nia esperansa bo’ot ami sei kolobora hamutuk hodi esforsu aan maka’as atu bele hetan vitória iha eleisaun jeral 2012”dehan Prezidente CDN.